Anayasa, bir devletin temel kurumlarýnýn nasýl iþleyeceðini belirleyen, bazý ülkelerde yazýlý, bazýlarýnda ise yazýsýz genel kabul görmüþ kurallar bütününe anayasa denir.  Anayasa denilen bu belgeyle ayrýca kiþilerin temel hak ve özgürlükleri güvence altýna alýnýr.  Devletin temel kanunudur. Vatandaþlarýn temel hak ve görevlerini bildirir. Eðer anayasa normlarýnda devletin temel yapýlanmasý hakkýnda ayrýntýlý bilgilere giriliyor ve düzenlemeler yapýlýyorsa bu düzenleyici anayasadýr. Anayasa normlarý sadece devletin temel yapýlanmasýný çiziyor ve düzenlemeyi kanunlara býrakýyorsa bu ise çerçeve anayasadýr.

Tarihimizde kaç anayasa vardýr?

                  Bugüne kadar Osmanlý- Türk anayasa tarihinde beþ anayasa yapýldý. Türk tarihinin ilk anayasasý 1876 tarihli Kanuni Esasi olup bu anayasa Osmanlý devletinde mutlak monarþiden anayasalý monarþiye  geçilmiþtir. Bu anayasa meþrutiyet rejiminin temellerini atan anayasadýr. Cumhuriyet döneminde ise 1921 anayasasý,1924 anayasasý,1961 anayasasý,1982 anayasasý olmak üzere 4 anayasa yapýldý.

                  1921 anayasasý 24 maddeden oluþmuþ yeni Türk devletinin temellerinin atýldýðý, Egemenliðin kayýtsýz þartsýz millete ait olduðunu belirten ilk anayasadýr. Meclis Hükümeti sistemi vardýr. TBMM Kurucu iktidardýr ve devleti  TBMM yönetir. Güçler birliði ilkesi benimsenmiþtir. Ne yazýk ki milletin tam iradesinin yansýdýðý bu anayasa kýsa sürmüþtür.

                  1924 anayasasý ile devletin yönetim þekli Cumhuriyet olmuþtur. Devletin dini Ýslam, baþkenti Ankara ve dili Türkçe’dir. Bu nedenle bu anayasa laik bir anayasa deðildir. Yargý baðýmsýz mahkemelere verilerek güçler birliði ilkesinden vazgeçilmiþtir. Bu anayasa en uzun anayasa olmasý hasebiyle zaman içinde en çok deðiþikliðe  uðrayan anayasa olmuþtur. 1928 yýlýnda devletin dini Ýslam ibaresi anayasadan çýkarýlmýþtýr. Sert bir anayasadýr deðiþiklik teklifi ve deðiþtirilmesi zordur. Bu anayasa zamanýnda Anayasa mahkemesi henüz daha kurulmamýþtýr.

            1961 anayasasý ve bundan sonra yapýlan 1982 anayasasý darbelerden sonra askerler tarafýndan yapýlan anayasalardýr. 27 Mayýs 1960 da ordu yönetime el koydu. 38 subaydan oluþan Milli Birlik Komitesi TBMM’yi kapattý. Ýki meclisli parlamento ( millet meclisi ve Cumhuriyet Senatosu) sistemi kabul edilmiþtir. Yasama yetkisi Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu olarak iki meclis arasýnda bölüþülmüþtür. Parlamenter sistem uygulanmýþtýr. MBK, Kurucu Meclisin askeri kanadýný oluþtururken Danýþma Meclisi sivil kanadý oluþturuyordu. Ayrýca kurulan yargýsal denetim mekanizmasý ile önemli bir güvence sistemi getirecek anayasanýn üstünlüðü saðlanmaya çalýþýlmýþtýr. Anayasa Mahkemesi kurulmuþtur. Yasa yapma yetkisi TBMM, yargý yetkisi Mahkemelere ve yürütme yetkisi Cumhurbaþkaný ve Bakanlar Kuruluna verilmiþtir. Kuvvetler ayrýlýðý ilkesi benimsenmiþtir. Temel hak ve hürriyetler daha geniþtir. Sosyal devlette amaç sosyal adaleti, barýþý ve toplumsal dengeyi saðlamaktýr. Devlet bu adaleti saðlamak için devlet aktif olarak ekonomik ve sosyal hayata müdahale ederek sosyal devlet anlayýþýný uygulamakla yükümlüdür.

                  1982 anayasasý yine  12 Eylül 1980’de askerin yönetime el koymasý neticesinde ülke yönetiminin  Milli Güvenlik Konseyi (MGK) tarafýndan yürütüldüðü   geçici bir dönemden sonra yapýlmýþtýr. Geçiþ dönemi öngörmüþtür. Bir defaya mahsus olarak Cumhurbaþkanlýðý seçimi halka yaptýrýlmýþtýr. Katý ve serttir. Anayasa deðiþikliði Cumhurbaþkanlýðý onayý þartý ilk kez getirilir.

Mevcut anayasa deðiþikliði 1982 anayasasýnda ne gibi deðiþiklikler öngörmektedir?

                  Görüleceði üzere 1961 ve  1982 anayasasý askeri darbelerden sonra yapýldýðýndan milletimizde kendi deðerlerine uygun, sivil, özgürlükçü ve adil bir anayasa talebi giderek güçlenmiþtir. Hükümetin  geç de olsa getirdiði bu bazý maddelerin deðiþtirilmesi teklifi bu açýdan önem arz etmektedir. Çünkü bu süreç ne kadar baþarýlý atlatýlýrsa bundan sonraki deðiþiklikler daha kolay yapýlabilecektir.

Bu aþamada anayasada yapýlan bazý olumlu deðiþikliklere deðinecek olursak;

Anayasanýn 23.maddesinde  yapýlan deðiþiklikle,“Vatandaþýn yurt dýþýna çýkma hürriyeti, ancak suç soruþturmasý veya kovuþturmasý sebebiyle hâkim kararýna baðlý olarak sýnýrlanabilir.”

Anayasanýn 51.maddesinin son fýkrasý kaldýrýlarak bir kiþinin birden fazla sendikaya üye olabilme yolu açýlýyor.

Anayasanýn 53. Maddesinde deðiþiklik yapýlarak memurlar ve diðer  kamu çalýþanlarýna toplu sözleþme hakký tanýnmaktadýr.

Anayasanýn 74. Maddesine eklenen fýkra ile kamu denetçiliði kurumu (ombudsman) oluþturuluyor.

Anayasanýn 125 inci maddesinin ikinci fýkrasýna “Ancak, Yüksek Askerî Þûranýn terfi iþlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayýrma hariç her türlü iliþik kesme kararlarýna karþý yargý yolu açýktýr.” cümlesi ile YAÞ kararlarýna yargý yolu açýlmaktadýr.

Anayasanýn 145. Maddesinde  yapýlan deðiþiklikle askeri yargýnýn görev alaný tekrar belirlenirken “Devletin güvenliðine, anayasal düzene ve bu düzenin iþleyiþine karþý suçlara ait davalar her halde adliye mahkemelerinde görülür.” Denmek sureti ile askerlerin sivil mahkemelerde yargýlanma yolu açýlmýþtýr.

Anayasanýn 146. Maddesinde yapýlan deðiþikliklerle   anayasa mahkemesinin oluþumu ve üye seçimi üyelerin görev süreleri yönünden önemli deðiþiklikler içermektedir.

Anayasanýn 148. Maddesine eklenen fýkra ile  Anayasa mahkemesine bireysel baþvuru hakký getiriliyor.

Anayasanýn 159.maddesinde yapýlan deðiþikliklerle  HSYK’nýn yapýlanmasý, iþleyiþi hakkýnda önemli deðiþiklikler öngörülmüþtür.

Anayasa deðiþikliði  24. Maddesi  Türkiye Cumhuriyeti Anayasasýnýn geçici 15 inci maddesini yürürlükten kaldýrmýþtýr.  12 Eylül darbecilerinin yargýlanmasýnýn önünde engel olan geçici 15. Madde “12 Eylül dönemindeki Milli Güvenlik Konseyi üyeleriyle bu dönemde kurulan hükümetler ve danýþma meclisinde görev alanlarýn yargýlanamayacaðý hükmünü ihtiva ediyordu.

 Bundan sonra ne olacak?

Siyasi partilerin kapatýlmasýný zorlaþtýran kapatma için meclis onayýný öngören madde   hükümetin parti üyelerinin de katýlýmý ile paketten düþürülmüþtür. Ayrýca 13.05.2010 tarihi itibari ile Cumhurbaþkaný söz konusu deðiþiklileri onaylamýþ ve bu deðiþiklik paketi için referandum yolu açýlmýþ durumdadýr.

Yüksek seçim kurulu yapýlan deðiþiklikle 60 gün  içinde yapýlmasý gereken referandumu eski kanuna göre 120 gün içinde kabul ederek referandumun 12 EYLÜL 2010 tarihinde yapýlmasýna karar verdi. 12 Eylül darbecilerinin yargýlanmasý hakkýndaki referandum 12 Eylül’de yapýlacak

 Artýk söz millete ait olacak önümüze gelen sandýklarda Anayasa deðiþiklik paketine evet yada hayýr oyu kullanacaðýz. Bu anayasa deðiþikliði geç kalýnmýþ olmasýna raðmen psikoloji yönden önemlidir.

Özgürlükçü olmayan 1982 anayasasý nedeni ile  zarar görmüþ toplumun deðiþik kesimlerinin anayasa deðiþiklik paketine  destek vermesi ve  toplumsal mutabakat içerisinde çýkmasý gereken anayasa deðiþikliklerinin  anlamsýz bir þekilde hükümet yaptýðý için destek vermeyenler üzerinde bir vebal olacaktýr. Bu deðiþikliðe destek vermeyerek toplum nezdinde itibar kaybettiklerinin farkýnda olmasalar da sandýkta karþýlarýna çýkacak tabloya da hazýr olmalarý gerektiðini düþünüyorum.