Divriði Ulucami ve Darüþþifasý son zamanlarda Türkiye’de yayýnlanan önemli dergilere konu olmaya baþladý. Türk Hava Yollarý tarafýndan yayýnlanan Skylife Dergisi Ocak sayýsýnda ÝTÜ Vakfý tarafýndan yayýnlanan ÝTÜ Dergisi’nde Aralýk sayýsýnda Ulucami’ye geniþ yer verdiler. Skylife Dergisi Doðan Kuban ve Basri Hamulu’nun görüþlerine de yer verirken özetle aþaðýdaki ifadelere yer verildi.
´´Divriði Mucizesi CENNET KAPISI´´
UNESCO’nun dünyanýn beþ yüz mimari baþyapýtý listesine girmiþ tek Türk yapýtý olan Divriði Ulucamisi ve Þifahanesi’ne yakýndan bakmakta fayda var. Sivas’ýn 170 km güney doðusunda Çaltý Suyu üzerinde, Anadolu’nun daðlar ve derin vadilerle örülmüþ doðasýnýn belki de bütün tarih boyunca kolay eriþilemeyen bir köþesinde sadece Anadolu-Türk sanatýnýn deðil, Ýslam sanatýnýn da en önemli mimari ve taþ oyma yapýtlarýndan biri olan Divriði Ulucamisi ve Þifahanesi vardýr. Anadolu-Türk tarihinin en az tanýnan ve Ortaçaðýn tarihsel panoramasýnda en az yer tutan Mengücek Beyliði’nin az bilinen kentlerinden biri olan Divriði’de Mengücek sülalesine mensup Ahmed Þah ve eþi Turan Melek tarafýndan yaptýrýlmýþ bu yapý UNESCO’nun dünyanýn beþ yüz mimari baþyapýtý listesine girmiþ tek Türk yapýtýdýr.
Cami ve þifahanenin evrensel sanatsal statüsünü belirleyen ise iki büyük taç kapýsýnýn (caminin kýble ya da kuzey giriþ kapýsý ve þifahane kapýsý) eþi dünya sanatýnda olmayan taþ oyma bezemeleridir. Bu yapýda Ýslam ve Anadolu-Selçuklu sanatý baðlamýnda iki boyutlu genel geçer Selçuklu ve Ýslam Ortaçað bezeme geleneðinin tümüyle dýþýnda, üç boyutlu ve heykel nitelikli bir taþ oyma baþyapýtý yaratýlmýþtýr.
Bu taþ oyma uygulamasýna olaðanüstü bir baþyapýt sýfatý vermenin üç nedeni var: 1. Bu yapýdaki üç boyutlu taþoyma uygulamasýnýn ne Ýslam mimarisinde ne de eþzamanlý Hýristiyan mimarisinde olmayan sanatsal özellikleri. 2. Bir cennet kapýsýný simgeleyen taç kapý tasarýmýnýn Ýslam mimarisindeki genel taç kapý tasarýmlarýndan genel üslup olarak ayrýlmasý. 3. Bu taþ oymalarda kullanýlan motifler sözlüðünün olaðanüstü coðrafi ve tarihi kapsamý ve zenginliði.
Bu yapýnýn özgünlüðünü yaratan bir baþka olgu da yapýdaki kitabelerden adýnýn Ahlatlý Hürremþah olduðunu öðrendiðimiz baþ sanatçýnýn, bu yapý dýþýnda herhangi bir yapýtýný bilmememiz ve yapýdaki olaðanüstü yontu ustalýðý. Hürremþah bu taç kapýlarda kuþkusuz pek çok taþ ustasý ile birlikte çalýþmýþtýr. Fakat onun yaratýcý elinin ve muhayyilesinin damgasýnýn çok belirgin olduðu bölümler vardýr. Ayrýca bu büyük yapýtýn bitirilememiþ bölümleri, ustanýn çalýþma yöntemi açýklayan bir bilgi kaynaðý oluþturmaktadýr.
Hayrettin Öztemiz / Sivas