ÇIKARTILAN ÝÞÇÝ MAHKEME KARARIYLA GERÝ DÖNEBÝLÝR

Genel olarak iþ güvencesi, iþverenin fesih yetkisinin sýnýrlandýrýlarak iþçinin güvence altýna alýnmasý, aralarýndaki iþ iliþkisinin devamlýlýðýnýn saðlanmasý anlamýna gelir. Dar anlamda iþ güvencesi, iþverenin iþ sözleþmesini feshi sýrasýnda geçerli bir nedene dayanma zorunluluðudur.

Ýþ güvencesi hükümlerinden yararlanmak için gerekli þartlarý taþýyanlar dava açabileceðinden öncelikle dava þartlarýna bakmak gerekir. 15.03.2003 tarihinde yürürlüðe giren 4773 sayýlý iþ güvencesi yasasý ile 10.6.2003 tarihinde çalýþma hayatýndaki yerini alan 4857 sayýlý iþ kanunun 18,19,20 ve 21.maddelerinde iþ güvencesi düzenlenirken, 30 iþçiden az iþçi çalýþan iþyerleri, kýdemi 6 aydan az olan iþçi, ve belirli süreli hizmet sözleþmesi ile çalýþan iþçiler iþ güvencesi kapsamý dýþýnda býrakýlmýþlardýr. Bu þartlara uymayan iþçiler iþ güvencesinden yararlanarak iþe iade davasý açamazlar. Ancak Ýþ güvencesi maddelerinin, 30 iþçiden az iþçi çalýþtýran iþyerlerinde uygulanmamasýnýn Anayasanýn sosyal devlet ilkesine (md. 2) ve kanun önünde eþitlik ilkesine (md.10) aykýrý olduðu da bir gerçektir.

4857 sayýlý Ýþ kanununun 20. ve 21. maddeleri iþe iade davasýnýn düzenlendiði maddelerdir. 4857 Sayýlý  Ýþ Kanununun 19. maddesinde ise iþe iade davasý açacak iþçinin fesih bildirim usulü açýklanmýþtýr. Madde baþlýðý sözleþmenin feshinde usul olup “Ýþveren fesih bildirimini yazýlý olarak yapmak ve fesih sebebini açýk ve kesin bir þekilde belirtmek zorundadýr. Hakkýndaki iddialara karþý savunmasýný almadan bir iþçinin belirsiz süreli iþ sözleþmesi, o iþçinin davranýþý veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez. Ancak, iþverenin 25 inci maddenin (II) numaralý bendi þartlarýna uygun fesih hakký saklýdýr. “iþ sözleþmesininne þekilde feshedilmesi gerektiði açýklanmýþtýr. Burada iþveren fesih sebebini açýk ve kesin bir þekilde bildirmek zorundadýr. Fesih bildiriminde sebep gösterilmemesi doðrudan iþe iade sebebidir. (m20/1) Ýþveren fesih bildiriminde açýk ve kesin olarak  bildirdiði fesih nedeni ile baðlýdýr. Daha sonra iþçi tarafýndan kendisine karþý bir dava açýldýðýnda baþka haklý nedeni de olsa bunlara dayanmasý sözkonusu deðildir.

Feshin geçerli bir sebebe dayandýðýný ispat yükü iþverene aittir. Burada kanun iþçiyi ispat külfetinden kurtarmýþtýr. Zaten feshin geçersiz  bir sebebe dayandýðýný ispat etmek için iþçinin delil bulmada zorlanacaðý aþikardýr. Ancak iþçi fesih sebebinin iþverenin fesih sebebinden baþka bir sebebe dayandýðýný ileri sürerse bu sefer ispat külfeti ( davacý ) iþçiye geçmektedir.

Ýþveren iþçinin iþ akdini feshederken feshin son çare olmasýna dikkat etmelidir. Eðer iþçi baþka bir bölümde istihdamý mümkün ise önce bu yola baþvurulmalýdýr. Bu husus mahkemelerde ve özellikle Yargýtay aþamasýnda feshin son çare olmasý ilkesi açýsýndan denetlenmektedir.

Ýþ akdi feshedilen iþçi haklý bir sebebin olmadýðý kanaatinde ise burada fesih bildirimine itiraz ve usulü baþlýðý adlýnda 4857 sayýlý kanunun 20. maddesi devreye girmektedir. “Md.20 Ýþ sözleþmesi feshedilen iþçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediði veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadýðý iddiasý ile fesih bildiriminin tebliði tarihinden itibaren bir ay içinde iþ mahkemesinde dava açabilir. Toplu iþ sözleþmesinde hüküm varsa veya taraflar anlaþýrlarsa uyuþmazlýk ayný sürede özel hakeme götürülür. Feshin geçerli bir sebebe dayandýðýný ispat yükümlülüðü iþverene aittir. Ýþçi, feshin baþka bir sebebe dayandýðýný iddia ettiði takdirde, bu iddiasýný ispatla yükümlüdür. Dava seri muhakeme usulüne göre iki ay içinde sonuçlandýrýlýr. Mahkemece verilen kararýn temyizi halinde, Yargýtay bir ay içinde kesin olarak karar verir. Özel hakemin oluþumu, çalýþma esas ve usulleri çýkarýlacak bir yönetmelikle belirlenir.” Burada dikkat edilmesi gereken konu iþçi fesih bildiriminin kendisine teblið edildiði tarihten itibaren 1 ay için de dava açmalýdýr. Kanun maddesinde davanýn 1ay içerisinde açýlmasý mahkemece 2 ay içerisinde bitirilmesi ve verilen kararýn temyizi halinde,  Yargýtay 1 ay içinde kesin olarak karar verir  hükmüne yer verilse de mahkemelerin iþ yükü göz önüne alýndýðýnda bu pek mümkün olmamaktadýr. 

Geçersiz sebeple yapýlan feshin sonuçlarý baþlýðý altýnda 4857 sayýlý kanunun 21. Maddesi devreye girmektedir. Mahkemece veya özel hakem tarafýndan iþçinin iþe iadesine karar verildiðinde, iþçi 10 iþ günü içerisinde iþverene baþvurmak zorundadýr. (Md20/f5) Aksi halde fesih geçerli kabul edilir. Ýþveren sadece bunun hukuki sonuçlarý ile sorumlu olur. Baþvuru her ne kadar bir usule baðlanmamýþ olsa da ispat açýsýndan noterden yapýlmasý daha isabetli olur. Ýþçi iþverene iþe baþlama isteðini bildirdikten sonra iþveren iþçiyi bir ay içinde iþe baþlatmak zorundadýr. Ýþçiyi baþvurusu üzerine iþveren bir ay içinde iþe baþlatmaz ise, iþçiye en az dört aylýk ve en çok sekiz aylýk ücreti tutarýnda iþe baþlatmama yada iþ güvencesi tazminatý olarak adlandýrýlan tazminatý ödemekle yükümlü olur. Mahkeme veya özel hakem feshin geçersizliðine karar verdiðinde, iþçinin iþe baþlatýlmamasý halinde ödenecek tazminat miktarýný da belirler. (Md20/f1) tazminatý belirlerken oluþan teamüller gereði iþçinin kýdemi ile doðru orantýlý olmasýna dikkat edilir.  Yukarýda davanýn sonuçlanmasý için 4 aylýk bir sürenin öngörülmesi “iþçiye  çalýþtýrýlmadýðý sürede en çok dört aya kadar doðmuþ bulunan ücret ve diðer haklarý  ödenir” hükmü birbirini tamamlamaktadýr. Ýþçi iþe baþlatýlýrsa, ödenmiþ kýdem, ihbar tazminatlarý   boþta geçen süre için yapýlacak ödemeden  mahsup edilir. Ýþe baþlatýlmayan iþçiye tazminatlarý verilmemiþse tazminatlarý ödenmek zorundadýr.